Bùi ngùi nhớ lại những năm tháng gian truân ban đầu khi mới đặt chân lên mảnh đất này, chị Liễu tâm sự: “Năm 1987, gia đình tôi từ Bến Tre lên quê hương Bình Phước lập nghiệp, với đôi bàn tay trắng, lại không có chỗ ở đành lưu trú tạm trong một chuồng heo bỏ hoang của người hàng xóm. Hai vợ chồng nai lưng làm thuê cuốc mướn, khai hoang được 7 ha đất và sau đó mạnh dạn xâm canh trồng điều”. Đứng trước thành quả “ đổ mồ hôi sôi nước mắt” của mình, chị nói tiếp: “ vườn điều này trước đây chỉ là một nơi hoang hoá, sau khi trồng điều, 2 vợ chồng bàn bạc và đi đến quyết định trồng sắn, đậu, khoai, mì vừa hạn chế cỏ mọc vừa cung cấp nguồn lương thực ngay trước mắt, nhờ thế mà sớm ổn định được cuộc sống ngày từ ngày đầu thiếu thốn”. Chắt chiu từ những đồng tiền đầu tiên thu về, chị đã mạnh dãn đầu tư chăn nuôi, đào ao thả cá giải quyết thức ăn đạm thịt trong ngày và cung cấp cho bà con trong vùng. Có một chút vốn liếng nho nhỏ, gia đình chị Liễu lại giành giụm mua thêm 5 ha đất, nâng tổng số lên 12 ha. Nắm bắt được nhu cầu thị trường cộng với vốn kinh nghiệm trồng trọt, việc xen canh trồng chuối, măng cút trong điều đã được gia đình chị triển khai từ những năm 1995, 1996. Thu nhập từ đó đã tăng lên bội phần, giá điều lại khởi sắc từ năm 1998 trở đi, cuộc sống gia đình nhờ đó đã có miếng ăn miếng để, việc học hành của con cái cũng được đảm bảo, chăm lo. 2 con đầu của chị hiện đang học ở Trường Đại học sư phạm Tp. Hồ Chí Minh, con gái thứ 3 học lớp 12 và đứa con út học lớp 9. “Bây giờ, kinh tế gia đình đã ổn định, việc học hành của con cái sẽ được đặt lên hàng đầu”. Bản thân chị Hồ Thị Liễu cũng là một giáo viên của Trường tiểu học Nguyễn Huệ, là Chi hội trưởng mẫu mực của Hội phụ nữ thôn 19/5, cộng tác viên dân số - chủ nhiệm câu lạc bộ chống bạo hành gia đình của thôn. Trong những năm qua, chị luôn được các cấp hội trao tặng bằng khen, xứng đáng với danh hiệu thi đua: “Giỏi việc nước – Đảm việc nhà” và là tấm gương mẫu mực cho con cái noi theo.

 

Được hỏi về vấn đề này, chị Liễu tâm sự: “Những năm 1995, 1996 giá điều còn chưa được bình ổn, nếu cứ trông chờ vào độc canh khó mà vượt nghèo. Vợ chồng tôi nghĩ đến việc trồng chuối xen điều, vừa có thêm thu nhập, lại tạo được nguồn phân xanh hữu cơ cho điều (từ thân chuối và lá chuối khô phân huỷ) và hạn chế cỏ tranh, cỏ mỹ, lạc vừng cho vườn điều. Ngoài ra, lá chuối còn tận dụng để nuôi cá trắm, thân chuối phục vụ cho chăn nuôi heo, vịt, ngỗng”. Theo chị, chuối là loài cây rất dễ thích nghi ngay cả những vùng đất bạc màu, nên có thể tận dụng trồng ở những sườn đồi dốc, đá ong để ngăn cản độ xói mòn vào mùa mưa và tăng độ phì nhiêu cho đất. Chuối là loài cây ăn quả nhiệt đới, ngắn ngày, dễ trồng, ưa nóng ẩm từ 24 đến 35⁰C, rất thích hợp trồng trong điều. Chuối cho năng suất cao, công chăm sóc lại ít và giá cả luôn ổn định. Vậy nên, đã 15 năm rồi mà gia đình chị vẫn giữ được vườn chuối xanh tươi và nặng buồng. Khoảng 20 ngày xuất 1 tấn chuối, trung bình 2000 đồng/kg và cứ thế nhân lên hơn 20 tấn/1 năm, cho thu nhập gần 70 triệu đồng từ vườn chuối xen canh. Điều làm cho nhóm phóng viên chúng tôi ái ngại, liệu vườn chuối này có ảnh hưởng đến sản lượng của điều không ? Chị Liễu quả quyết: “Rất ít ảnh hưởng nếu chúng ta biết chăm sóc, cải tạo đất”. Hằng năm, gia đình chị lấy từ tiền thu hoạch của chuối, khoảng 30 đến 40 triệu đồng để mua các loại phân lân, đạm, NPK, kali, phân chuồng, phân xanh... bồi thụ cho chuối và điều, vào các giai đoạn trước khi thu hoạch, sau khi thu hoạch và trung kỳ phát triển của cây. Ngoài ra, chị còn mua các loại thuốc xịt chống mối, nấm, sâu bệnh, tăng cường thụ phấn cho hoa, kích thích buồng trái căng tròn, đẫy hạt. Để kết hợp năng suất từ 2 loại cây này, chị thường xuyên la tỉa cành điều và chặt bỏ những cây cành sâu bệnh, “không nên tham trồng điều quá dày, khoảng cách giữa các cây độ 8 đến 12m, tạo độ thông thoáng thích hợp cho cả chuối và điều cùng phát triển, hạn chế được sâu bệnh”. Nhờ vào những kỹ thuật này mà năng suất điều của gia đình vẫn đảm bảo từ 1,5 - 2 tấn/ha.

 

Ấn tượng và bất ngờ khi được đặt chân lên 7 ha điều trồng xen măng cụt, thu về lợi nhuận hàng trăm triệu đồng cho gia đình chị Liễu. Măng cụt là loại cây trồng rất khó, đòi hỏi khâu chăm sóc chu đáo và cẩn thận, nếu không cây dễ bị chết và cho năng suất thấp. Chị Liễu cho rằng: “cây măng cụt sinh trưởng và phát triển tốt ở những vùng không quá khô và quá ẩm, cây cần có độ che mát thích hợp nên vườn điều là nơi lý tưởng để cây tồn tại”. Vườn măng cụt của gia đình trồng được 12 năm, đang ở độ tuổi cho ra trái nhiều nhưng để cho cây ra hoa, đậu quả và thu hoạch đúng thời vụ trước mùa mưa, thì cần làm cho măng cụt ra lá non từ tháng 8 – 9, để cây trổ hoa vào tháng 11-12. Đây cũng là thời điểm điều đơm bông, nên kết hợp chăm sóc tưới nước – bón phân và xịt thuốc cho cả điều và măng cụt bớt được công sức và chi phí rất nhiều, “như các anh chị biết đấy, điều mà được tưới nước đương mùa ra hoa thì hiệu quả đậu trái rất cao”. Chị Liễu cho biết thêm, đối với vườn điều trồng xen măng cụt, cũng cần phải tỉa thưa cành và mật độ đảm bảo cho cả 2 loài cùng sinh trưởng.

 

Được hỏi lý do vì sao trong những năm 2000, khi người dân Bình Phước đổ xô chặt điều để trồng cao su, vì loại cây công nghiệp được mệnh danh là “vàng trắng” này cho thu nhập rất cao, mà gia đình lại không nghĩ đến ý định đó? Chị Liễu tâm sự: “có lẽ cây điều đối với tôi là cả một dấu ấn tâm linh, nó không chỉ gắn liền với tuổi đời đứa con đầu của tôi, mà cây điều còn giúp gia đình tôi thoát nghèo, không nỡ lòng nào chặt bỏ đi”. Và thật chí lý khi chị cho rằng: “chạy theo cây cao su giúp cuộc sống bình ổn hơn là lẽ tất yếu của mọi người, nhưng cái gì cũng có chu trình bão hoà và cân đối của nó và đó là lý do vì sao gia đình tôi quyết định gắn bó mãi mãi với 12 ha điều này”.

Tuyết Ly